Zwarte balk in een PDF, maar de tekst is nog zichtbaar
Een zwart vlak over een naam of burgerservicenummer (BSN) lijkt veilig, maar vaak staat de tekst er gewoon nog onder. Wie het document opent, kan hem selecteren, kopiëren of terugvinden met zoeken. Op deze pagina leest u hoe lakfouten ontstaan, hoe u ze herkent en hoe u ze voorkomt.
Het gebeurt nog steeds
In juli 2026 vonden de NOS en Nieuwsuur in 255 documenten in de raadsinformatiesystemen van gemeenten burgerservicenummers van inwoners. In honderden documenten stonden e-mailadressen, telefoonnummers en adressen. Het ging om stukken die openbaar waren gemaakt, onder meer vanwege de Wet open overheid (Woo), terwijl de persoonsgegevens eerst weggelakt hadden moeten worden. Dat gebeurde volgens de NOS "lang niet altijd of niet goed genoeg". De Autoriteit Persoonsgegevens noemt het publiceren van een BSN in de regel een datalek.
Niet elke fout is een mislukte zwarte balk; soms is er helemaal niet gelakt. Maar de oorzaken hieronder komen steeds terug, en ze zijn allemaal te voorkomen.
Bron: NOS, "Gemeenten lekken nog steeds persoonsgegevens van inwoners, zelfs bsn's", juli 2026.
Zes manieren waarop gelakte tekst blijft staan
1. Een vorm over de tekst
Een zwarte rechthoek uit een PDF-editor of de markeerstift in Word ligt alleen bovenop de tekst. De tekst zelf staat er nog en is te kopiëren.
2. Zwarte markering of letterkleur
Zwarte tekst op een zwarte achtergrond is onleesbaar op het scherm, maar niet voor wie de tekst selecteert, kopieert of laat voorlezen.
3. Een onzichtbare tekstlaag
Een gescande pagina met tekstherkenning (OCR) heeft een verborgen tekstlaag. Een balk over het beeld laat die laag ongemoeid.
4. Metadata en opmerkingen
De naam staat ook in de auteur, een opmerking, een bijgehouden wijziging of de bestandsnaam. Daar kijkt niemand bij het lakken.
5. Eerdere versies in het bestand
Een PDF die wordt bijgewerkt, bewaart de oude versie vaak achter de nieuwe. Met de juiste software komt de ongelakte versie terug.
6. Overgeslagen plekken
Een naam in de koptekst, een bijlage, een tabel of een handtekening onder een e-mail wordt in één van de vele documenten gemist.
Zelf controleren in drie minuten
Twijfelt u over een gepubliceerd document? Doe dan deze controles:
- Selecteer en kopieer de tekst over een zwart vlak (Ctrl+A, Ctrl+C) en plak hem in Kladblok. Ziet u de gelakte woorden, dan is het mis.
- Zoek (Ctrl+F) op een gelakt woord, bijvoorbeeld een achternaam. Vindt de PDF-lezer het, dan staat het er nog.
- Bekijk de eigenschappen van het bestand (in Adobe Acrobat Reader: Ctrl+D): staat er een auteur of een titel met een naam?
Deze controles vinden de grootste fouten, maar niet alles. Een eerdere versie in het bestand of een naam in een bijlage ziet u zo niet.
Hoe Verilak lakfouten voorkomt
- Echt weg. Een gelakte pagina wordt een afbeelding. Onder het vlak staat dan niets meer: geen tekst, geen tekstlaag, geen oude versie.
- Metadata eruit. Auteur, opmerkingen, bijgehouden wijzigingen en andere verborgen gegevens worden verwijderd.
- Het hele dossier. Lakt u een naam in één document, dan stelt Verilak voor om die naam ook in de andere documenten te lakken.
- Een aparte controle. Na het lakken zoekt Verilak in het hele resultaat of de gelakte tekst nog voorkomt, ook met tekstherkenning in de pagina's zelf. Vindt de controle iets, dan wordt het bestand niet geleverd.
- Weer doorzoekbaar. De overgebleven tekst krijgt opnieuw een tekstlaag, zonder de gelakte woorden.
Verilak werkt offline op uw eigen werkplek; documenten gaan nergens heen. Meer over de werkwijze leest u op de pagina's Lakken voor de Woo en PDF lakken.
Veelgestelde vragen over lakfouten
Waarom is de tekst onder een zwarte balk nog te kopiëren?
Omdat de balk een vorm is die bovenop de tekst ligt. De tekst zelf staat nog in het bestand. Een PDF-lezer toont de balk, maar selecteren, kopiëren en zoeken werken op de tekst eronder.
Is lakken met de markeerstift in Word veilig?
Nee. Een zwarte markering of zwarte letterkleur maakt de tekst alleen onleesbaar op het scherm. Na kopiëren, voorlezen of omzetten naar PDF staat de tekst er nog. Ook opmerkingen en bijgehouden wijzigingen blijven bewaard.
Is een gepubliceerde BSN een datalek?
Volgens de Autoriteit Persoonsgegevens is het publiceren van een burgerservicenummer in de regel een datalek. Haal het document dan zo snel mogelijk offline en volg de procedure voor datalekken van uw organisatie.
Hoe zorgt Verilak dat gelakte tekst echt weg is?
Een gelakte pagina wordt een afbeelding, zodat er onder het vlak niets meer staat. De metadata gaat eruit. Daarna zoekt een aparte controle in het hele resultaat naar de gelakte tekst. Vindt die iets, dan wordt het bestand niet geleverd.
Zeker weten dat gelakt ook weg is?
Probeer Verilak zes weken gratis met uw eigen dossiers, op uw eigen werkplekken.